Hardlopen met astma

Mirjam Steunebrink Zaterdag, 4 april 2020
Hardlopen met astma
Zeker 10% van de Nederlanders heeft in meer of mindere mate last van luchtwegklachten in de vorm van astma. Door te sporten verbetert de conditie en vergroot je je weerstand. De longen worden minder prikkelbaar, zodat minder astma aanvallen optreden in de dagelijkse situatie. Sporten zorgt er tevens voor dat de ademhalingsspieren zich ontwikkelen, zodat de longfunctie en ook vaak de longinhoud verbeteren.

Astma is een chronische ziekte van de diepere luchtwegen, die aanvalsgewijs optreedt. De aanleg voor astma is meestal erfelijk en klachten treden op vanaf jeugdige leeftijd. Tussen deze aanvallen door is er vaak weinig aan de hand. Je hebt dus niet continu last van je astma. Sommige mensen hebben zelfs jarenlang geen aanvallen. Ook de soort aanvallen verschilt van persoon tot persoon. De een heeft hele lichte klachten, de ander is fors kortademig tijdens een aanval.

Mensen met astma hebben hyperreactieve luchtwegen. Blootstelling aan allergische (huisstof, stuifmeel) en/of niet-allergische prikkels, zoals rook, kou en/of mist kan bij hen een vernauwing geven van de luchtwegen, waardoor benauwdheid, kortademigheid of een piepende ademhaling kan ontstaan.

Exercise-Induced-Astma (EIA)

De grote hoeveelheid lucht die bij intensieve inspanning langs de slijmvliezen zal moeten stromen, kan een uitdrogend en prikkelend effect op de slijmvliezen hebben, waardoor een astma-aanval met kortademigheid kan worden uitgelokt. Een dergelijke astma-aanval bij astmatici, wordt inspanningsastma genoemd. In het engels wordt dit Exercise-Iduced-Astma (EIA) genoemd. De behandeling bestaat uit het zo goed mogelijk behandelen van het astma met al zijn (allergische) componenten.

Exercise-Induced-Bronchoconstriction (EIB)

De afgelopen jaren wordt in toenemende mate herkend dat inspanningsastma ook bij ‘niet-astmatische’ sporters kan optreden. Dit wordt ‘exercise-induced-bronchoconstriction’ of 'sportgerelateerde luchtwegvernauwing' genoemd. Hierbij vindt luchtwegvernauwing plaats bij gezonde sporters ten gevolge van omgevingsfactoren zoals droge koude lucht (schaatsen, hardlopen in de winter), chlooraminen (zwemmen) of allergenen als gras- en boompollen bij intensieve inspanning. Zijn de luchtwegen al geprikkeld door de repeterende inspanning? Dan ontstaat een toenemende irritatie door hoge blootstelling aan genoemde omgevingsfactoren. Vrouwelijke sporters zijn hierbij enigszins in het nadeel gezien hormonale factoren en een kleinere luchtwegdiameters. Net als bij inspanningsastma is er bij sportgerelateerde luchtwegvernauwing een seizoensgebonden variatie te verwachten.

Klachten die optreden

Zowel bij EIA als bij EIB kunnen sporters tijdens, maar vooral nà zware lichamelijke inspanning klachten krijgen van kortademigheid, hoesten of piepen op de borst. Klachten kunnen echter ontbreken! Kortdurende (6-8 minuten) zware inspanning geeft daarbij de meeste klachten. Het verschilt per sporter hoe heftig iemand reageert op een uitlokkende prikkel. Er is een groot verschil tussen verschillende dagen en periodes in het jaar.

Sporten met (inspannings)astma

Door te sporten verbetert de conditie en vergroot je je weerstand. Dit is gunstig voor mensen met astma. De longen worden namelijk minder prikkelbaar, zodat minder astma aanvallen optreden in de dagelijkse situatie. Ook wordt het herstelvermogen van de luchtwegen vergroot door de inspanning. Als je dus een aanval krijgt, duurt deze vaak korter en is deze ook minder heftig. Sporten zorgt er tevens voor dat de ademhalingsspieren zich ontwikkelen, zodat de longfunctie en ook vaak de longinhoud verbeteren.

Wat goed kan helpen bij (inspannings)astma is het doen van een adequate warming-up. Neem dus de tijd om goed in te lopen. Hierbij kan het lichaam en de luchtwegen wennen aan de komende zware belasting en kunnen klachten wellicht worden voorkomen of in ieder geval verminderd worden.

Preventie

Als je last hebt van (inspannings)astma is het van belang om hardlopen gedoseerd op te bouwen. Ook de weersomstandigheden hebben effect op astmatische klachten. Zoveel mogelijk sporten in een warme, vochtige en laag allergene omgeving kan helpen, eventueel met mondbedekking (bv een buff) ter voorverwarming. Direct na inspanning een fysiologische zoutoplossing inademen kan soms helpen, alhoewel het effect nooit wetenschappelijk bewezen is. Een goede warming-up is belangrijk, omdat gebleken is dat bij sommige sporters hierna gedurende één tot anderhalf uur een verminderde neiging zal bestaan tot een vernauwing van de luchtwegen (de zogenaamde refractaire periode).

Indien je als intensieve sporter ervaart dat er sprake is van een onverklaarde aanhoudende prikkelhoest en/of kortademigheid is het sterk aan te bevelen hierover contact op te nemen met een sportarts of longarts. Door middel van enkele onderzoeken kan vastgesteld worden of er sprake is van astma, inspanningsastma of sportgerelateerde luchtwegvernauwinig en kan een doeltreffende behandeling hiertegen worden gestart. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het starten met een longpufje zoals Ventolin, welke vlak voor de inspanning moet worden gebruikt. Maar ook het instellen op onderhoudsmedicatie kan nodig zijn.

Mirjam Steunebrink
Geschreven door

Mirjam Steunebrink

Mirjam Steunebrink is sportarts bij Martini Sportmedisch Centrum in Groningen en Sportgeneeskunde Friesland en begeleidend arts tijdens juniorenkampioenschappen van de Atletiekunie. Mirjam is zelf een fervent hardloopster.